Rok ciężkiej pracy

Wszystkich spraw i problemów, stojących przed Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, nie da się rozwiązać jednocześnie i od razu. Resort przygotował główne obszary działania i priorytety, na które chce położyć szczególny nacisk w bieżącym roku.

WSPÓLNA POLITYKA ROLNA I WSPÓŁPRACA MIĘDZYNARODOWA

Zmiany wspólnej polityki rolnej w latach 2014 – 2020 i po roku 2020.

Bieżący rok zapowiada się wyjątkowo intensywnie, jeżeli chodzi o prace na forum unijnym dotyczące przyszłej Wspólnej Polityki Rolnej. Szczególne znaczenie mają zaplanowane przez Komisję Europejską szerokie konsultacje dotyczące modernizacji i uproszczenia WPR oraz zaplanowany na drugą połowę roku dokument zapowiadający zmiany tej polityki po 2020r. Istotne w tym kontekście będą negocjacje dotyczące handlu międzynarodowego, konsekwencje „Brexitu”, zmiany pozostałych polityk unijnych (m.in. spójności i pakietu energetyczno-klimatycznego) czy włączanie rolnictwa we wdrażanie polityki klimatycznej.

KONKURENCYJNOŚĆ ROLNICTWA I GOSPODARKI ŻYWNOŚCIOWEJ ORAZ BEZPIECZEŃSTWO ŻYWNOŚCI

Program rozwoju głównych rynków rolnych w Polsce na lata 2016 – 2020.

W ubiegłym roku ministerstwo przygotowało kompleksowy biznesplan dla polskiego rolnictwa. Wcześniej żaden rząd nie opracował takiej strategii. Program koncentruje się na dziewięciu rynkach rolnych: zbóż, rzepaku, wieprzowiny, wołowiny, drobiu, mleka i przetworów mlecznych, cukru, owoców i warzyw oraz tytoniu. W bieżącym roku poddane zostaną analizie: wzrost sprzedaży zagranicznej, wzrost udziału żywca wprowadzanego do obrotu na podstawie umów pisemnych, wzrost odsetka produktów wprowadzanych do obrotu przez grupy producentów rolnych lub organizacje producentów, zwiększenie liczby producentów. MRiRW sukcesywnie będzie uruchamiać dostępne mechanizmy wsparcia, pozwalające zrealizować program.
Wzmocnienie pozycji rolnika – producenta w łańcuchu żywnościowym.

W bieżącym roku już weszły w życie lub zaczną obowiązywać ustawy:

  • o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolno-spożywczymi,
  • o zmianie niektórych ustaw w celu ułatwienia sprzedaży żywności przez rolników (tzw. rolniczy handel detaliczny),
  • o zmianie ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych („Produkt Polski”),
  • o zmianie ustawy o funduszach promocji produktów rolno-spożywczych,
  • o funduszach ochrony przychodów rolniczych.

Ponadto kontynuowane będą prace nad projektem ustawy o spółdzielniach rolników. Zaproponowane rozwiązania przyczynią się do lepszego i efektywniejszego funkcjonowania podmiotów działających w branży rolno-spożywczej.

Ubezpieczenia w rolnictwie – zarządzanie ryzykiem strat w rolnictwie.

Przy współudziale Funduszu Składkowego Ubezpieczenia Społecznego Rolników powstanie Rolnicze Towarzystwo Ubezpieczeń Wzajemnych. Zapewni ono kompleksową usługę ubezpieczenia upraw rolnych, zwierząt gospodarskich, mienia rolniczego oraz OC rolników-członków TUW. Ubezpieczenie zmniejszy ryzyko prowadzenia produkcji rolnej oraz zabezpieczy przed spadkiem dochodów, zapewni środki na wznowienie lub kontynuację produkcji. Nastąpi uniezależnienie od firm komercyjnych.

Rozwój rolnictwa ekologicznego.

Dynamicznie rozwijający się w UE i na świecie rynek żywności ekologicznej jest ogromną szansą na wykorzystanie potencjału polskiego rolnictwa i dalsze zwiększanie eksportu żywności. Naturalne metody produkcji stosowane przez gospodarstwa rodzinne umożliwiają szeroki rozwój rolnictwa ekologicznego w Polsce. Przy zapewnieniu odpowiedniego wsparcia jest to szansa na poprawę dochodowości tych gospodarstw.

Realizacja PROW 2014-2020.

W celu przyśpieszenia wydatkowania środków Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 podjęto szereg działań, w tym zmian legislacyjnych oraz pozalegislacyjnych. Aby przyspieszyć wydatkowanie środków na „Wsparcie dla nowych uczestników systemów jakości”, wydłużono okres pomocy z trzech do pięciu lat. Zwiększono maksymalną pomoc dla jednego beneficjenta z 3 mln zł do 10 mln zł w działaniu „Przetwórstwo i marketing produktów rolnych”.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, aby zwiększyć absorpcję środków PROW 2014-2020 przygotował projekt nowelizacji ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego. Nowe przepisy zakładają m. in. rezygnację z wyboru podmiotu w trybie przepisów o zamówieniach publicznych i powierzenie Agencji Rozwoju i Modernizacji Rolnictwa wdrażanie działań „Transfer wiedzy i działalność informacyjna” oraz „Usługi doradcze, usługi z zakresu zarządzania gospodarstwem rolnym i usługi z zakresu zastępstw”. Aby przyspieszyć tempo absorpcji środków w ramach PROW 2014-2020 zwiększono o 60% limit środków dostępnych do zakontraktowania w ramach naboru 2016r. na racjonalizację technologii produkcji, wprowadzenie innowacji, zmianę profilu produkcji, zwiększenie skali produkcji, poprawę jakości produkcji lub zwiększenie wartości dodanej produktu. Także o 60% zwiększono limit środków dostępnych do zakontraktowania w ramach naboru 2015r. na wsparcie inwestycji w przetwarzanie produktów rolnych, obrót nimi lub ich rozwój.

Łagodzenie skutków rynkowych oraz zagrożeń epizootycznych wynikających z wystąpienia Afrykańskiego Pomoru Świń, wysoce zjadliwej grypy ptaków i innych chorób zakaźnych zwierząt.

Afrykański Pomór Świń (African swine fever – ASF) to groźna, wysoce zakaźna i zaraźliwa choroba wirusowa świń domowych wszystkich ras oraz dzików. Strategia walki z nią polega na zlikwidowaniu wirusa w możliwie najkrótszym czasie. ASF skutkuje przede wszystkim ogromnymi stratami finansowymi, związanymi z zablokowaniem eksportu świń lub wieprzowiny do krajów trzecich, jak również z brakiem możliwości handlu zwierzętami oraz produktami pochodzenia zwierzęcego wewnątrz Unii Europejskiej. Ponadto, państwo musi zapłacić odszkodowania za zwierzęta zabite z nakazu organów Inspekcji Weterynaryjnej oraz ponieść inne koszta związane ze zwalczaniem wirusa. W tej sytuacji należy wdrażać, odpowiednie do aktualnej sytuacji epizootycznej, środki prawne ograniczające rozprzestrzenienie się ASF zarówno na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz na terytorium Unii Europejskiej. Ograniczenie ryzyka przeniesienia choroby do gospodarstw, w których są utrzymywane świnie, przyczyni się do zmniejszenia ewentualnych strat dla hodowców i producentów. Umożliwi także szybsze zniesienie ograniczeń handlowych, wprowadzonych w związku z wystąpieniem ASF.

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi będzie łagodzić rynkowe skutki Afrykańskiego Pomoru Świń. Uruchomione zostaną działania, uzgodnione w ubiegłym roku z Komisją Europejską. Sfinansowane zostaną rekompensaty:

  • dla producentów świń z tytułu niższych cen skupu żywca wieprzowego i prosiąt, utrzymujących produkcję w strefie objętej restrykcjami weterynaryjnymi oraz w związku ze zwiększonymi kosztami przechowywania świń,
  • z tytułu sanitarnego zakazu utrzymywania świń w gospodarstwach w strefach objętych restrykcjami weterynaryjnymi.

Zapewnienie konkurencyjności polskiego rolnictwa poprzez sprawne wprowadzenie do produkcji roślinnej nowych środków ochrony roślin.

Polska zajmuje trzecie miejsce w UE pod względem obszaru użytków rolnych, a zrównoważona produkcja roślinna stanowi istotny element rozwoju produkcji zwierzęcej, przemysłu rolno-spożywczego i eksportu polskiej żywności. Dostęp do szerokiej gamy nowoczesnych i bezpiecznych środków ochrony roślin ma istotny wpływ na opłacalność i konkurencyjność produkcji roślinnej. Szacuje się, że właściwa ochrona pozwala zabezpieczyć ok. 30 % plonów. Dlatego sprawne wprowadzane nowych preparatów na rynek zwiększa możliwości zwalczania organizmów szkodliwych, wpływa na wielkości i jakość plonów oraz obniżenie cen i ograniczenie nielegalnego importu środków ochrony roślin.

Intensyfikacja działań wspierających promocję polskich produktów rolno-spożywczych na rynku krajowym i na rynkach zagranicznych.

Handel zagraniczny − główne rynki.

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi wytypowało na 2017 rok 14 priorytetowych kierunków wymiany handlowej sektora rolno-spożywczego. Wytypowane rynki: Królestwo Arabii Saudyjskiej, Zjednoczone Emiraty Arabskie, Islamska Republika Iranu, Chiny, Tajwan, Indie, Japonia, Wietnam, Algieria, Egipt, Republika Południowej Afryki, Kanada, Stany Zjednoczone, Białoruś, Kazachstan. Ponadto planowane jest zwiększenie aktywności na rynkach: Korei Płd., Singapuru, Malezji, Maroka, Meksyku i Kuby. MRiRW będzie także prowadziło działania na rynkach, które leżą w sferze potencjalnego zainteresowania polskich producentów i przetwórców żywności. Zadania te będą wspomagane prezentacją polskich produktów rolno-spożywczych podczas szeregu wydarzeń promocyjnych pod hasłem „Polska Smakuje”.

Promocja polskiej żywności za granicą.

Główne działania:

  • udział w najważniejszych zagranicznych imprezach targowych i wystawienniczych;
  • udział w misjach gospodarczych i towarzyszących im spotkaniach biznesowych;
  • misje do Polski dla zagranicznych przedsiębiorców i dziennikarzy;
  • promocja gospodarki w oparciu o polskie marki produktowe.

W 2017r. Agencja Rynku Rolnego planuje umożliwić przedsiębiorcom większą obecności na rynkach o dużym potencjalne importowym. Tam, gdzie polska żywność jest nieobecna lub występuje w niewielkim zakresie. Będą to przede wszystkim kraje azjatyckie: Indie, Wietnam, Japonia, Iran czy Tajwan.
ARR chce też kontynuować działania na rynkach, które są już dobrze znane polskim eksporterom: Chiny z Hongkongiem, Algieria, Zjednoczone Emiraty Arabskie, Niemcy, Białoruś. Kierunki te nadal wymagają wsparcia promocyjnego i utrwalania pozytywnego wizerunku polskiej żywności.

Działania promocyjne na rynku krajowym.

Kierunek promocji w bieżącym roku wyznaczą, m.in. dwie ustawy: o znaku graficznym „Produkt polski” oraz sprzedaży żywności przez rolników. Mocniejszy akcent zostanie położony na edukację dzieci i młodzieży. Akcje „Mleko w szkole” i Owoce w szkole”, w drugiej połowie 2017r. zostaną połączone i zastąpione jednym, kompleksowym programem. Ważnym zadaniem jest także budowanie świadomości konsumentów, aby sięgali po polskie produkty, czytali etykiety i odżywiali się prawidłowo.

Mają temu posłużyć:

  • aplikacja Polska Smakuje, jako źródło informacji o lokalnych rolnikach i producentach, u których będzie można kupić produkty spożywcze,
  • promocja systemów jakości,
  • cykliczne kampanie z okazji świąt kościelnych i państwowych..

Doradztwo rolnicze w 2017r.

Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie w ramach prowadzonej działalności edukacyjnej, informacyjnej i upowszechnieniowej na rok 2017 wyznaczyło sobie 4 priorytety:

  • Wsparcie wdrażania WPR oraz efektywnego wykorzystania środków z PROW 2014-2020.
  • Ułatwianie transferu wiedzy i innowacji w rolnictwie i na obszarach wiejskich.
  • Wspieranie rozwoju przedsiębiorczości na obszarach wiejskich.
  • Wprowadzenie jednolitych sposobów działania i świadczenia usług doradczych.

Ograniczenie deficytu białka paszowego poprzez rozwój sektora roślin wysokobiałkowych.

Bezpieczeństwo żywnościowe obejmujące dostępność białka roślinnego jest celem nadrzędnym polityki gospodarczej Polski, stąd potrzeba zapewnienia zróżnicowanych i pewnych źródeł jego pozyskiwania. Podaż z produkcji krajowej materiałów paszowych w Polsce od lat nie pokrywa krajowego zapotrzebowania na białko paszowe. Dlatego wzrost produkcji i wykorzystania nasion rodzimych roślin białkowych z przeznaczeniem na cele paszowe jako alternatywy dla importu dla śruty sojowej genetycznie zmodyfikowanej ma tu kluczowe znaczenie. Ponadto niedoceniane pozostają walory tych roślin jako znakomitego przedplonu wzbogacającego glebę w azot oraz przyczyniającego się do poprawy jej właściwości fizycznych, chemicznych i biologicznych.

ROZWÓJ OBSZARÓW WIEJSKICH

Realizacja Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju w zakresie rolnictwa, rozwoju obszarów wiejskich i przetwórstwa rolno-spożywczego.

Wraz przyjęciem Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju rozpoczęły się prace nad aktualizacją strategii zintegrowanych (w tym zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa na lata 2012-2020). W związku z działaniami poprawiającymi efektywność wydatkowania środków UE, rok 2017 będzie okresem wzmożonej aktywności przedstawicieli resortu rolnictwa w Komitetach Monitorujących regionalne i krajowe programy operacyjne na lata 2014-2020. W tym kontekście ważną sprawą jest monitoring polityki na rzecz rolnictwa i obszarów wiejskich. Zaplanowano, m.in. przeprowadzenie kolejnej edycji corocznego badania „Polska Wieś i Rolnictwo”.

Poprawa stanu gospodarki wodnej na obszarach wiejskich – melioracje wodne.

Trwają prace, aby zapewnić możliwość finansowania inwestycji melioracyjnych w ramach projektu strategicznego „Woda dla rolnictwa”. Podjęte zostaną także działania na rzecz zmian w programach operacyjnych, aby umożliwić ich współfinansowanie ze środków UE. Państwo zwiększy pomoc dla spółek wodnych na wykonanie najpilniejszych zadań z zakresu utrzymania urządzeń melioracji wodnych.

Pakt dla obszarów wiejskich.

Opracowanie Paktu jest jednym z kluczowych zadań Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju. W 2017r. będą kontynuowane prace rozpoczęte w ubiegłym roku. Zostanie zaktualizowana strategia zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa na lata 2012-2020 (2030), uzupełniona deklaracją Rządu w zakresie strategicznej roli obszarów wiejskich i rolnictwa dla zrównoważonego rozwoju kraju. Konstrukcja Paktu będzie wzorowana m.in. na rozwiązaniach przyjętych w innych krajach, w tym w szczególności Agricultural Act of 2014 (określany także jako new Farm Bill), przyjętym w lutym 2014r. w USA.

POLITYKA SPOŁECZNA

Poprawa jakości życia osób starszych mieszkających na wsi.

W celu zmniejszenie wykluczenia społecznego na obszarach wiejskich, dotyczącego w szczególności osób starszych, rozpoczęto prace nad nowymi instrumentami polityki społecznej i zdrowotnej, opartymi o dobre praktyki krajowe i zagraniczne. Ich głównym celem jest podtrzymanie aktywności osób starszych i zapewnienie im udziału w życiu społecznym, a także poszukiwanie najefektywniejszych rozwiązań w zakresie opieki nad seniorami. W 2017r. wdrożone zostaną zmiany w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników dotyczące podwyższenia najniższych świadczeń emerytalno-rentowych rolniczych do wysokości 1 000 złotych w ramach waloryzacji tych świadczeń. Ponadto MRiRW promować będzie społeczną funkcję gospodarstw rolnych, łączącą na poziomie lokalnym rolnictwo i usługi o charakterze społecznym (lub zdrowotnym). Pozwoli to rozszerzyć ofertą usług socjalnych dla osób starszych i niepełnosprawnych.

Program wsparcia dla obszarów po byłych PGR.

Skala problemów do rozwiązania na terenach popegeerowskich jest szczególnie wielka. Tylko świadoma i sprawiedliwa polityka państwa, we współpracy z samorządami terytorialnymi i samymi mieszkańcami, może przynieść szansę na wyjście z zapaści cywilizacyjnej. Wszystkie działania z zakresu infrastruktury technicznej i społecznej oraz aktywizacji zawodowej mieszkańców obszarów wiejskich mogą i powinny być realizowane także na terenach popegeerowskich. Dla pobudzenia zainteresowania tymi terenami wprowadzone zostaną określone zachęty inwestycyjne.

INSTYTUCJE, ADMINISTRACJA, PROGRAMOWANIE I FINANSOWANIE

Konsolidacja administracji rolnej.

W miejsce likwidowanych ARR i ANR powstanie Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa, natomiast ARiMR przejmie zadania agencji płatniczej. Zmiany organizacyjne mają zoptymalizować funkcjonowanie administracji rolnej, obniżyć koszty jej utrzymania oraz poprawić współpracę i przepływ informacji. Pozytywne skutki zmian organizacyjnych odczują przede wszystkim rolnicy, obsługiwani przez agencje rolne.

Konsolidacja systemu urzędowej kontroli żywności.

W Polsce, nadzór nad żywnością podzielony jest pomiędzy pięć instytucji podległych trzem organom naczelnym. Jak pokazuje praktyka, powoduje to szereg trudności związanych z ustaleniem odpowiedzialności za urzędowe kontrole. Powołanie skonsolidowanej jednostki organizacyjnej pozwoli objąć w jednej Inspekcji cały łańcuch produkcji i obrotu żywnością. Zapewni także lepszą organizację pracy, optymalne wykorzystanie bazy laboratoryjnej, specjalistycznego sprzętu, a także zasobów kadrowych i majątkowych. Jednocześnie nastąpi zintegrowanie procesów, które obecnie są rozczłonkowane i rozproszone w wielu instytucjach. Pozwoli to skuteczniej wyeliminować z obrotu produkty niespełniające jakości handlowej.

EDUKACJA I WIEDZA NA OBSZARACH WIEJSKICH

Innowacja i badania naukowe.

W 2017r. wzmacniane będą procesy i mechanizmy transferu wiedzy i innowacji z nauki do praktyki rolniczej. Po stronie sektora badań i rozwoju w proces ten zostaną zaangażowane przede wszystkim instytuty naukowe i państwowe jednostki doradztwa rolniczego. Partnerami są m.in. grupy operacyjne na rzecz innowacji oraz rolnicy, firmy rolno-spożywcze i inne podmioty zainteresowane wdrażaniem innowacji. Kontynuowane będą działania na rzecz silniejszego włączenia instytutów badawczych w Program Horyzont 2020 oraz powołania Rady Badań Rolniczych i Innowacji.

Rozwój doradztwa rolniczego.

W 2017r. opracowana zostanie koncepcja rozwoju doradztwa rolniczego, która będzie podstawą do przygotowania propozycji zmian legislacyjnych. Wszystko po to, aby podnieść jakość usług świadczonych przez państwowe jednostki doradztwa rolniczego .

Rozwój oświaty rolnej.

W celu wyrównywania szans edukacyjnych mieszkańców obszarów wiejskich, podnoszenia poziomu i jakości kształcenia młodzieży i dorosłych uczących się w szkołach rolniczych, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaplanował w budżecie na 2017r. dla 47 resortowych szkół rolniczych, kwotę 216 mln 626 tys. zł z przeznaczeniem na działalność edukacyjną, w tym na rozwój bazy dydaktycznej szkół kwotę 29 mln 485 tys. zł. W 2017r. realizowany będzie dalszy rozwój sieci szkół resortowych. Od 1.01.2017r. nastąpi przejęcie przez MRiRW szkół rolniczych w Swarożynie i Żarnowcu. Kontynuowane będą rozmowy i wizje lokalne w sprawie przejęcia przez MRiRW kolejnych szkół rolniczych od 1.01.2018r.

GOSPODARKA ZIEMIĄ I NIERUCHOMOŚCIAMI ROLNYMI SKARBU PAŃSTWA

Kształtowanie ustroju rolnego w Polsce.

W bieżącym roku zaplanowano dalszy monitoring przestrzegania ustawy o wstrzymaniu sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. Znowelizowane przepisy o kształtowaniu ustroju rolnego obowiązują zaledwie od 30 kwietnia 2016r., stąd też konieczny jest stały nadzór nad ich praktyczną realizacją.